Bạn chắc chắn đã nghe đến cái tên Apple. Nhưng còn Công ty Đông Ấn Hà Lan thì sao? Và còn Công ty Mississippi?

CÔNG TY ĐÔNG ẤN HÀ LAN

Được biết đến với tên viết tắt là VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie), Công ty Đông Ấn Hà Lan đã từng có giá trị khoảng 7,8 nghìn tỷ đô la (theo thời giá ngày nay). Được thành lập vào năm 1602, nó đã hoàn thành chủ nghĩa tư bản toàn cầu khoảng 400 năm trước khi những người khác làm.

Đông Ấn Hà Lan khởi đầu là một công ty vận tải biển – với 21 năm độc quyền trên thị trường gia vị Hà Lan – trước khi phân nhánh sang hầu hết các khía cạnh của thương mại, rồi sản xuất đến bán hàng tiêu dùng, trong khi vẫn giữ một dấu ấn lớn trong ngành vận tải nói chung trong hơn 100 năm.

Nhưng để đạt được thành công này, công ty này đã trả một cái giá rất lớn về mặt đạo đức: họ bóc lột công nhân nước ngoài, bỏ tù nhiều người và thu lợi rất lớn từ việc buôn bán nô lệ. Trong 100 năm đỉnh cao, VOC là một sự hiện diện khổng lồ trên khắp thế giới. Họ điều khiển các đoàn tàu có khả năng chống lại hải quân và xâm chiếm lãnh thổ của các quốc gia – một chiến công ấn tượng đối với một công ty tư nhân

Bạn có thể nói rằng ý tưởng về chủ nghĩa toàn cầu được bắt nguồn từ VOC. Người châu Âu muốn gia vị và hàng dệt từ châu Á,  và Châu Á thì rất muốn kim loại quý – thứ mà Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha có rất nhiều vào thời điểm đó. Diễn giải ở đây cho ngắn gọn, VOC đã tạo ra một hành lang thương mại siêu lợi nhuận giữa châu Á và châu Âu. Và từ khoảng năm 1620 đến năm 1630, VOC đã sử dụng lợi nhuận để tái đầu tư vào chính nó, và trở nên lớn mạnh một cách nhanh chóng trong quá trình này.

CÔNG TY MISSISSIPPI VÀ CÔNG TY SOUTH SEA

Nếu sống ở Pháp vào đầu những năm 1700, bạn có thể đã nghe nói về Công ty Mississippi. Tùy thuộc vào phiên bản lịch sử của họ mà bạn đọc, bạn sẽ nhận được hai câu chuyện rất khác nhau về công ty. Họ kiểm soát phần lớn lợi ích thương mại của Pháp ở Tân Thế Giới trong 20 năm trước khi kiệt quệ do quản lý yếu kém… hoặc họ vận chuyển những người bị kết án và gái mại dâm đến Arkansas và Louisiana để bề ngoài làm việc cho họ nhằm tăng quy mô của họ và thúc đẩy đầu cơ, dẫn đến làm phá sản nước Pháp.

Cả hai phiên bản lịch sử công ty đều đúng. Nhân vật trung tâm của câu chuyện là một nhà kinh tế người Scotland tên là John Law, người đã thuyết phục vua Pháp lúc bấy giờ là Louis XIV cho phép ông điều hành Banque Générale Privée (“Ngân hàng tư nhân chung”) vào năm 1716, gánh nợ quốc gia, mà sau đó ông đã sử dụng để tài trợ cho Công ty Mississippi để tổ chức các hoạt động thương mại với Tân Thế Giới.

Công ty của Law, trong vòng hai năm ngắn ngủi, đã mua lại một số công ty vận tải biển khác để tạo ra sự độc quyền thương mại gần như gần như độc quyền trên các đại dương của thế giới. Để tài trợ cho một hoạt động quy mô lớn như vậy, vào năm 1720, Công ty Mississippi đã bị ràng buộc vào Banque Générale, công ty này đã trở thành Banque Royale. Law tiếp tục thúc đẩy việc định giá công ty của mình và nhanh chóng bắt đầu vận chuyển tù nhân và gái mại dâm đến Mỹ để làm việc cho công ty của anh ta như một phần của kế hoạch tiếp thị hứa hẹn lợi nhuận khổng lồ từ cổ phiếu.

Vấn đề là: chương trình đã thực sự hoạt động… nhưng chỉ trong một thời gian rất ngắn. Cổ phiếu tăng vọt, và sau đó lao dốc. Toàn bộ chu kỳ chỉ kéo dài 4 năm. Law trốn đến London và sau đó đến Venice, nơi anh ta đánh bạc những gì mình còn lại và chết không xu dính túi vào năm 1729 tại Venice.

Gần như cùng lúc đó, một công ty cổ phần được thành lập ở Anh với tên gọi Công ty South Sea. John Law đã bị lưu đày khỏi Anh sau khi giết một người đàn ông trong một cuộc đấu tay đôi vào năm 1694 (và chỉ được tự do khi anh ta trốn thoát khỏi nhà tù và bỏ trốn đến Amsterdam), nhưng sau khi những thành công của anh ta với Công ty Mississippi đến được bờ biển của Anh, họ quyết định thành lập công ty cổ phần tương tự của riêng họ. Công ty South Sea được độc quyền kinh doanh với Nam Mỹ.

Nhưng nó cũng tự định giá mình quá cao… chủ yếu thông qua việc đầu cơ khoản tín dụng trị giá 70 triệu bảng Anh với Vua Anh, điều mà chưa bao giờ thực sự xảy ra. Một cơn sốt cổ phiếu đã nổ ra – ai trong số những người đang ở Anh vào thời điểm đó cũng nhảy vào (bao gồm cả Ngài Isaac Newton, người đã mua khoảng 22.000 bảng Anh cổ phiếu South Sea) – theo sau là một loạt giao dịch nội gián của các nhân viên South Sea, những người đã biết được bong bóng sắp vỡ – dẫn đến một sự sụp đổ kinh tế lớn.

Cả Công ty South Sea và Công ty Mississippi đều không thực sự giao dịch nhiều với châu Mỹ. Đó hầu hết chỉ là một mưu đồ thông minh nhằm lợi dụng sự cả tin của công chúng.

SAUDI ARAMCO

Cho đến ngày nay, Saudi Aramco vẫn là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Được điều chỉnh theo lạm phát, ở thời điểm đỉnh cao, công ty trị giá 4,1 nghìn tỷ đô la.

Khi dầu được phát hiện ở Bahrain vào năm 1932, chính phủ Ả Rập Xê Út đã chấp nhận đấu thầu từ California-Arabian Standard Oil Company mới thành lập để tìm kiếm dầu ở khu vực đó. Ngay sau đó, Texas OilCo đã mua 50% cổ phần của California-Arabian. Trong 5 năm sau đó, dầu vẫn chưa được phát hiện.

Cuối cùng, dầu được phát hiện ở Dhahran vào năm 1938 và sản lượng nhanh chóng tăng vọt. Công ty đổi tên thành Arabian American Oil Co (hay gọi tắt là Aramco) vào năm 1944, sau đó nó buộc phải chia sẻ lợi nhuận với chính phủ Ả Rập Xê Út bắt đầu từ năm 1950. Điều này về cơ bản đã quốc hữu hóa sản xuất dầu, và mang đến số tiền khổng lồ cho Chính phủ Ả Rập Xê Út. Năm 1980, chính phủ Ả Rập Xê Út nắm toàn quyền kiểm soát Aramco.

STANDARD OIL

Bạn đã bao giờ nghe cụm từ “giàu hơn Rockefeller” chưa? Đó là bởi vì John D. Rockefeller đã thành lập Standard Oil vào năm 1870 tại Ohio. Nó đã trở thành nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới. Được điều chỉnh theo lạm phát, vào năm 1905, Standard Oil trị giá hơn 1 nghìn tỷ đô la theo thời giá ngày nay.

Rockefeller kiểm soát 90% lượng dầu ở Mỹ trong những năm đầu thế kỷ 20; Trong thời gian đó, dầu mỏ chủ yếu được sử dụng làm nguồn sáng cho đèn (trước khi điện được phổ biến rộng rãi) và sau đó, với ra đời của ô tô, thì nó đã đã trở thành nhiên liệu cho ô tô. Rockefeller là nền tảng của hai ngành công nghiệp lớn cho đến năm 1911, khi Standard Oil bị giải thể bởi không ai khác ngoài Tòa án Tối cao Hoa Kỳ vì là “độc quyền bất hợp pháp”. Khi đó, Standard Oil được chia thành 34 công ty khác nhau – và cổ phiếu của những công ty đó trở nên đáng giá hơn Standard Oil, do đó khiến Rockefeller trở nên giàu có hơn nữa.

John D. Rockefeller giàu đến mức nào? Chỉ riêng vào năm 1913, ông ta đã sở hữu số tài sản có giá trị khoảng 2% tổng GDP của Hoa Kỳ – khoảng 400 tỷ đô la (khi được điều chỉnh theo mức lạm phát ngày nay). Ông cho rằng thành công của mình là nhờ sự làm việc chăm chỉ, đức tin vào Chúa và kiêng rượu.

Ồ, vậy còn câu chuyện của 34 công ty? Hai trong số đó, Jersey Standard và Socony, lần lượt trở thành Exxon và Mobil. Cuối cùng chúng đã hợp nhất thành một công ty mới có tên là Exxon-Mobil. Công ty duy nhất đó đã tiếp quản vị trí của Standard Oil và trở thành một công ty lớn trong ngành xăng dầu. Năm 2007, nó có trị giá 572 tỷ đô la.

APPLE

Apple được thành lập vào năm 1976 bởi Steve Jobs, một nhà tiếp thị tài giỏi và Steve Wozniak, một lập trình viên và thiên tài máy tính vô song. Họ đã đạt được những thành công ban đầu trong lĩnh vực máy tính cá nhân với Apple I và Macintosh, nhưng đến giữa những năm 90, họ đã ngừng hoạt động, dường như họ quan tâm nhiều hơn đến việc xoa dịu cổ đông hơn là công chúng. Bạn có biết Apple đã sản xuất máy nghe nhạc CD một thời gian không? Máy ảnh kĩ thuật số? Nhiều người đã không còn nhớ thời kỳ “kỳ lạ” của Apple.

Nhưng hãy cùng tìm hiểu về Apple Newton. PDA (trợ lý kỹ thuật số cá nhân) này đã gần như làm phá sản công ty vào năm 1993 sau khi bị tung ra trước khi nó sẵn sàng; tính năng nhận dạng chữ viết tay của nó hầu như không thể đọc được bất cứ thứ gì khác ngoài các chữ cái khối và đã bị chế nhạo trong một thời gian dài.

Khoảng năm 1997, Steve Jobs trở lại công ty và quyết định tập trung vào những gì công ty đã làm tốt nhất: máy tính cá nhân phục vụ cho người dùng bình thường thay vì các chuyên gia công nghệ. Ông đã bắt đầu phục vụ cho các nhóm khác nhau với những sản phẩm riêng. PowerMac dành cho người dùng chuyên nghiệp. IMac cho lớp học. MacBook và MacBook Pro cho những người làm việc ngoài quán cà phê.

Sau đó Apple đã tạo ra iPod, thứ có thể chứa toàn bộ thư viện nhạc trong túi của bạn. Tiếp theo đó là iPhone… một thiết bị mang tính bước ngoặt đưa Internet, màu sắc… và tất cả vào túi của bạn. Bây giờ, hãy xem xét iPad cùng Apple Pencil và cách công nghệ nhận dạng chữ viết tay của họ được coi là tốt nhất trong ngành. Đôi khi bạn có ý tưởng đúng nhưng chỉ là thời điểm còn quá sớm.

Sau đó là cửa hàng iTunes, nơi tiếp quản ngành công nghiệp âm nhạc. Rồi đến App Store, nơi đã biến đổi hệ sinh thái công nghệ. Vào tháng 8 năm 2018, họ đã trở thành công ty giá trị nhất trên thế giới với trị giá 1 nghìn tỷ đô la.

Apply ngay chương trình học bổng Andrews 2022 bao gồm 04 suất học bổng 50% học phí và nhiều ưu đãi hấp dẫn.

Khai giảng tháng 7.2022